İsmet İnönü: Yeni Bir Yorum Denemesi
Herkese merhaba.
Metin Heper tarafından yazılan, uzunca bir zaman önce sahaftan aldığım -ve 2025 itibari ile hala yeni baskısı olmayan- bu kitabı bir çırpıda bitirdim.
İsmet İnönü: Yeni Bir Yorum Denemesi
Türkiye İş Bankası Yayınları baskısı için, kitabı Türkçeye Sermet Yalçın çevirmiş. (Görebildiğim kadarıyla, bu kitabın daha eski tarihli olmak üzere, bir de Tarih Vakfı Yurt Yayınları baskısı da var.)
Çeviri gayet başarılı. Hatta mükemmel diyebilirim.
(Kitapta sadece tek bir maddi hata gözüme çarptı. 1960’lı yılların sonlarında MİT Müsteşarı olarak görev yapan kişinin ismi kitapta Fuat Doğulu olarak yazılmış. Doğrusu Fuat Doğu olmalıydı.)
Kitabı okurken, İsmet Paşa ile ilgili düşüncelerim olumlu yönde gelişti.
Kitabı bitirdikten sonra, İsmet Paşa’nın doğrularının yanlışlarından katbekat fazla olduğu düşüncesi yerleşti.
Metin Heper bu biyografide, tipik bir biyografiden bekleneceği üzere, gerçekten ve tam olarak İsmet İnönü’ye odaklanmış.
İsmet İnönü: Yeni Bir Yorum Denemesi
Peki bu ne demek?
Bu, kitapta anlatılan olayların hepsi, İsmet İnönü cephesinden ele alınıyor demek.
Dolayısıyla, sözü geçen gelişmelerle ilgili detaylara da hakim olursanız/hakimseniz, kitaptan alacağınız keyif daha da artacaktır.
Mesela; Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Serbest Cumhuriyet Fırkası, İnönü-Atatürk anlaşmazlıkları, İkinci Dünya Savaşı sırasında Türkiye, 27 Mayıs, İmam Hatip Okullarının açılması, 12 Mart gibi…
İsmet İnönü, Atatürk, Şükrü Saraçoğlu (1936)
Evet, Heper bu kitabında, üstte bazılarını saydığım cumhuriyet tarihi olaylarına karşı İsmet Paşa’nın görüşlerini ve yaklaşımını, yine paşanın kendi sözlerinden alıntılar da katarak anlatıyor.
Zaten kitabın hemen girişinde, bu çalışmanın; İsmet İnönü’nün konuşma ve demeçleri, röportajları, mektupları ve Sabahattin Selek’in paşayla yaptığı görüşmeler sonucu yazdığı anılar üzerine temellendiği belirtilmiş.
İsmet İnönü: Yeni Bir Yorum Denemesi
Kitap, İsmet Paşa’nın harp okulu yıllarından başlıyor.
Yer yer özel hayatıyla ilgili kimi konulara da değinmekle beraber, bu kitap gerçek bir siyasi tarih okuması diyebilirim.
Örneğin, İsmet İnönü’nün oğlu Erdal İnönü ile olan mektuplaşmalarına hayli yer verilmiş.
Buradan hareketle, çok daha önceleri satın aldığım ve okuma fırsatı bulamadığım bir kitabı, kütüphanemden okunmak üzere çekip çıkardım.
Bendeniz ve evdeki minik kütüphanem.
Canım Erdalım-Sevgili Babacığım
(Kitabın künyesi: Yayına Hazırlayan: Can Dündar, Canım Erdalım-Sevgili Babacığım, İsmet İnönü-Erdal İnönü Mektuplaşmaları, Can Yayınları, İstanbul, 2011)
Kitapta dikkatimi çeken, altını çizdiğim çok fazla yer oldu. Hepsini tek tek buraya almam mümkün değil.
Ancak okumayı düşünenlere örnek olması bakımından, birkaç yer üzerinde durmak istiyorum.
İsmet İnönü ile Atatürk arasında anlaşmazlık yaratan konular üzerine, daha önceden, Abdi İpekçi’nin kitabından bazı bilgiler edinmiştim.
İnönü Atatürk’ü Anlatıyor
(O kitabın künyesi: Abdi İpekçi, İnönü Atatürk’ü Anlatıyor, Ka Kitap, İstanbul, 2013)
Bu kitapta -İsmet İnönü: Yeni Bir Yorum Denemesi- ise, ikili arasındaki anlaşmazlığa dair daha somut örnekler verilmiş.
Buradan, iki büyük insanın olaylara karşı yaklaşımını daha rahat anlayabiliyorsunuz. Tüm anlaşmazlıklarına karşın, Heper’in şu yorumuna katılmamak imkansız: Her ikisi de birbirini tamamlayan karakterlerdi.
İsmet İnönü: Yeni Bir Yorum Denemesi
İsmet Paşa’nın, kesinkes doğru olduğuna inandığı görüşleri hakkında geri adım atmayan bir kişiliğe sahip oluşu, son derece dikkatimi çekti.
Bu nedenle, yeri geldiğinde hiç çekinmeden üstlerine karşıt fikirler ileri sürebilmiş.
Kitapta en çok dikkatimi çeken şeylerden biri, İsmet Paşa’nın “devlet adamlığı” ile “siyaset yapıcılar” arasındaki farka yaptığı vurgu oldu.
Ona göre devlet adamı, anlık ve geçici çıkarlardan uzak duran bir kişidir. Öyle olmalıdır.
“Devlet adamı gelecek kuşakları düşünen, politikacı ise gelecek seçimleri düşünen kişidir.”
Benzer bir yorumu, İsmet İnönü’nün kızı Özden Toker ile Mehmet Ö. Alkan’ın gerçekleştirdiği söyleşi sonucunda ortaya çıkan kitapta da okuduğumu hatırladım.
Cumhuriyetle Özdeş Bir Yaşam: Özden Toker
(O kitabın künyesi: Özden Toker-Mehmet Ö. Alkan, Cumhuriyetle Özdeş Bir Yaşam: Özden Toker, İsmet İnönü’nün Kızı Anlatıyor, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2023)
Toker, söyleşinin bir yerinde, babasının 14 Mayıs 1950 seçimlerinden önceki gece kendisine şöyle dediğini aktarıyor: “Kızım, iktidarda değil, itibarda olmak önemlidir.”
Hatırlayacağınız gibi, 14 Mayıs 1950 Seçimleri sonucunda tek parti iktidarı son bulmuş ve 27 Mayıs 1960’a kadar sürecek Demokrat Parti dönemi başlamıştı.
İsmet İnönü: Yeni Bir Yorum Denemesi
İsmet İnönü
“İsmet Paşa: Yeni Bir Yorum Denemesi” isimli bu biyografi, siyaset teorisi üzerine alınacak derslerle de dolu olan bir kitap.
Bu kitabı bitirdiğiniz zaman, İsmet Paşa’nın demokrasiye ve çok partili hayata bakış açısını, onun gözünden siyasetçi ve devlet adamı arasındaki farkları, elli yaşında bile sıfırdan yeni bir dil öğrenmeye başlayacak kadar bilgiye ve yeniliklere açık bir insanın kişisel özelliklerinin, bir ulusun kaderinde oynadığı kritik rolü anlayacaksınız.
Kitabın sonuç kısmında da belirtildiği gibi, eğer Türkiye’de demokrasi rejimi, bugün kendisinden asla vazgeçilemeyecek bir rejim olarak yerleşmişse, bunun şeref payelerinden biri mutlaka İsmet İnönü’ye verilmelidir.
Okuyun, pişman olmayacaksınız.
İsmet İnönü ile ilgili bu yazıyı, onun müzeye çevrilen evi ile ilgili bir yazıyı da buraya bırakarak bitirmek istiyorum => İnönü Evi Müzesi
Sevgiyle ve kitapla kalın.
